|
|
|
• |
Početna strana
 
Uvod
Istorija
Sveštenstvo
Crkva danas
Foto
Linkovi
Fusnote |
Od propasti Bosne 1463. godine, pa sve do kraja turske vladavine Posavina je bila pogranična zona, ponekad vrlo nemirna, gde su se stolećima koplja lomila dvaju moćnih carevina Turske i Austrije. U tu pograničnu zonu spadala je i Slatina. Zbog toga nije moglo biti ni govora o nekim stabilnijim hrišćanskim naseobinama, pa je i crkveni život iz dalje prošlosti ostao gotovo nepoznat. Crkvaje naročito stradala u vreme velikog austrijsko-turskog rata (1683-1699) kada su porušene gotovo sve crkve i manastiri severoistočne Bosne, sveštenstvo i monaštvo pobijeno, ili se razbeglo, a naselja opljačkana i opustošena./1/ Kada su hrišćani četrdesetih godina XVIII veka ponovo počeli naseljavati Posavinu, Turci im za dugo vremena nisu dali obnavljati stare crkve niti nove podizati. Pa, ipak, Crkva je i dalje životarila, iako pod teškim uslovima. Nije tada bilo bogoslovija ni drugih škola za spremanje sveštenika, nego su se samo popovi morali pobrinuti za svoje naslednike. Uzimali su bistrije dečake, vodili ih po parohiji i tako stvarali sveštenički kadar. Ove dečake zvali su„popovi đaci". A kad je otvorena osnovna škola u Obudovcu 1832. godine, oni su tu učili čitati i pisati, a neko od starijih popova podučavao ih je u obudovačkoj crkvi i pripremao za buduće sveštenike./2/ Pravoslavni sveštenici na selu nisu se u mnogo čemu razlikovali od svojih parohijana. Radili su sve težačke poslove i odevali se kao i ostali ljudi. Mantiju bi oblačili jedino kada pođu u crkvu. Njihova nošnja bila je ista kao i turska, pa su se popovi raspoznavali od druih ljudi i od Turaka jedino po dugoj kosi, bradi i kamilavci. Od odela leti su nosili čakšire turskog kroja sa dugim turom, zatim ječermu ili džemadan od čita ili čohe, a zimi koporan. Na glavi su nosili kamilavku od crne čohe. Kao svečano odelo nosili su džube leti, a ćurak zimi. Bradu nisu brijali, niti su se šišali. Kosu su uvrtali i polukružnim češljem savijali pod kamilavku, a kada služe spuštali je niz pleća. Tek posle okupacije Bosne poneki gradski popovi počeli su nositi mantije ispod džubeta i ćurka, a kada su pristigli prvi školovani kadrovi iz reljevske bogoslovije, već su imali potpune uniforme: mantije, plave pojaseve, kamilavke, ibercigere i tada su počeli nakratko šišati kosu i bradu./3/ I fratri su nosili svetovno odelo: prsluk i kaput od crne čohe, široki pojas izatkan od crvenog platna, široke pantalone, a na glavi fes./4/ Bogosluženja su održavana na skrivenim mestima, većinom na groblju, pod vedrim nebom. Tako je u Vinskoj vršeno bogosluženje na jednoj ploči u groblju više koje je razapinjan šator od platna. Ploča je posle službe zakopavana u zemlju, a šator sakrivan po kućama. I u Novom Gradu bogosluženje je vršeno pod šatorom, a kada je napravljena crkvica, stave na nju odžak kako bi Turci mislili da je to obična kuća./5/ Ni rimokatolici nisu bili u boljem položaju. Fra Martin Nedić, toliški gvardijan i provincijal franjevački, opisujući crkvene prilike rimokatolika u Posavini u to vreme kaže da su „kapele za održavanje mise bile po kućama koje su imale drvene zaklopce, kao na turskim dućanima. No, misa se obično održavala na groblju i to među četiri koca stavi se na daske 'prenosni oltar', odozgo ga natkriju granjem, a po granju razasgru kabanice, pokrovce i ćilime... Vernici su sazivani na misu duvanjem u rog, jer zvona niti je bilo, niti se smelo zvoniti"./6/ Docnije su sveštenici počeli javno obeležavati mesta za vršenje bogosluženja. Udarili bi kolje u zemlju, pa sa tri strane opleli prućem i oblepili blatom. Umesto krova prebacivali su platno, koje je posle službe skidano. Neki kapetani i begovi su na svoju ruku dozvoljavali da se bogomolje mogu praviti od šepera ili brvana sa krovom, ali bez upotrebe kamena, kreča i gvožđa. To su bile kapele ili kako su ih tada zvali „ćelije". Od ovakvih bogomolja poznata je ćelija popa Đerka na Ćelinskom brdu između Koprivne i Vranjaka i „ćelija šeperača" u Obudovcu, koja je podignuta odmah iza 1780. godine./7/ Poznate su i ćelije brvnare slatinskih sveštenika Đurka Đurića u Gajevima, Stevice Crnjaka u Puškarima i Nikole Jovanovića u Panjiku o kojima će biti reči docnije. Tek posle Pariskog mira 1856. godine počele su se slobodnije podizati crkve i nabavljati zvona. Prvo zvono u severoistočnoj Bosni zazvonilo je na obudovačkoj crkvi 8. septembra 1871. godine./8/ Od propasti Bosne 1463. godine, pa sve do kraja turske vladavine Posavina je bila pogranična zona, ponekad vrlo nemirna, gde su se stolećima koplja lomila dvaju moćnih carevina Turske i Austrije. U tu pograničnu zonu spadala je i Slatina. Zbog toga nije moglo biti ni govora o nekim stabilnijim hrišćanskim naseobinama, pa je i crkveni život iz dalje prošlosti ostao gotovo nepoznat. Crkva je naročito stradala u vreme velikog austrijsko-turskog rata (1683-1699) kada su porušene gotovo sve crkve i manastiri severoistočne Bosne, sveštenstvo i monaštvo pobijeno, ili se razbeglo, a naselja opljačkana i opustošena./1/ Kada su hrišćani četrdesetih godina XVIII veka ponovo počeli naseljavati Posavinu, Turci im za dugo vremena nisu dali obnavljati stare crkve niti nove podizati. Pa, ipak, Crkva je i dalje životarila, iako pod teškim uslovima. Nije tada bilo bogoslovija ni drugih škola za spremanje sveštenika, nego su se samo popovi morali pobrinuti za svoje naslednike. Uzimali su bistrije dečake, vodili ih po parohiji i tako stvarali sveštenički kadar. Ove dečake zvali su„popovi đaci". A kad je otvorena osnovna škola u Obudovcu 1832. godine, oni su tu učili čitati i pisati, a neko od starijih popova podučavao ih je u obudovačkoj crkvi i pripremao za buduće sveštenike./2/ Pravoslavni sveštenici na selu nisu se u mnogo čemu razlikovali od svojih parohijana. Radili su sve težačke poslove i odevali se kao i ostali ljudi. Mantiju bi oblačili jedino kada pođu u crkvu. Njihova nošnja bila je ista kao i turska, pa su se popovi raspoznavali od druih ljudi i od Turaka jedino po dugoj kosi, bradi i kamilavci. Od odela leti su nosili čakšire turskog kroja sa dugim turom, zatim ječermu ili džemadan od čita ili čohe, a zimi koporan. Na glavi su nosili kamilavku od crne čohe. Kao svečano odelo nosili su džube leti, a ćurak zimi. Bradu nisu brijali, niti su se šišali. Kosu su uvrtali i polukružnim češljem savijali pod kamilavku, a kada služe spuštali je niz pleća. Tek posle okupacije Bosne poneki gradski popovi počeli su nositi mantije ispod džubeta i ćurka, a kada su pristigli prvi školovani kadrovi iz reljevske bogoslovije, već su imali potpune uniforme: mantije, plave pojaseve, kamilavke, ibercigere i tada su počeli nakratko šišati kosu i bradu./3/ I fratri su nosili svetovno odelo: prsluk i kaput od crne čohe, široki pojas izatkan od crvenog platna, široke pantalone, a na glavi fes./4/ Bogosluženja su održavana na skrivenim mestima, većinom na groblju, pod vedrim nebom. Tako je u Vinskoj vršeno bogosluženje na jednoj ploči u groblju više koje je razapinjan šator od platna. Ploča je posle službe zakopavana u zemlju, a šator sakrivan po kućama. I u Novom Gradu bogosluženje je vršeno pod šatorom, a kada je napravljena crkvica, stave na nju odžak kako bi Turci mislili da je to obična kuća./5/ Ni rimokatolici nisu bili u boljem položaju. Fra Martin Nedić, toliški gvardijan i provincijal franjevački, opisujući crkvene prilike rimokatolika u Posavini u to vreme kaže da su „kapele za održavanje mise bile po kućama koje su imale drvene zaklopce, kao na turskim dućanima. No, misa se obično održavala na groblju i to među četiri koca stavi se na daske 'prenosni oltar', odozgo ga natkriju granjem, a po granju razasgru kabanice, pokrovce i ćilime... Vernici su sazivani na misu duvanjem u rog, jer zvona niti je bilo, niti se smelo zvoniti"./6/ Docnije su sveštenici počeli javno obeležavati mesta za vršenje bogosluženja. Udarili bi kolje u zemlju, pa sa tri strane opleli prućem i oblepili blatom. Umesto krova prebacivali su platno, koje je posle službe skidano. Neki kapetani i begovi su na svoju ruku dozvoljavali da se bogomolje mogu praviti od šepera ili brvana sa krovom, ali bez upotrebe kamena, kreča i gvožđa. To su bile kapele ili kako su ih tada zvali „ćelije". Od ovakvih bogomolja poznata je ćelija popa Đerka na Ćelinskom brdu između Koprivne i Vranjaka i „ćelija šeperača" u Obudovcu, koja je podignuta odmah iza 1780. godine./7/ Poznate su i ćelije brvnare slatinskih sveštenika Đurka Đurića u Gajevima, Stevice Crnjaka u Puškarima i Nikole Jovanovića u Panjiku o kojima će biti reči docnije. Tek posle Pariskog mira 1856. godine počele su se slobodnije podizati crkve i nabavljati zvona. Prvo zvono u severoistočnoj Bosni zazvonilo je na obudovačkoj crkvi 8. septembra 1871. godine./8/ |